Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017

Εξουσία , Μαθηματικά και ένα ναζιστικό φυλλάδιο


Οι περισσότεροι θεωρούν πως η επιστήμη των μαθηματικών βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή εξουσίας, αφού τα αποτελέσματά της αφηρημένα και συνήθως ακατανόητα για τους μη ειδικούς, ελάχιστη σχέση έχουν με την εξουσία. Ξεχνούν όμως πως για πάρα πολλούς αιώνες τα μαθηματικά ανήκαν στην πρωτοπορία είτε ως θεωρία είτε ως εφαρμογή και επομένως οι διάκονοι αυτής της επιστήμης ήταν σχεδόν πάντα κοντά στους άρχοντες και τους υπηρετούσαν πιστά ως φιλόσοφοι, γεωμέτρες, αστρονόμοι, μηχανικοί, αποκωδικογράφοι. Σήμερα, οι Αυλές των ηγεμόνων έχουν αντικατασταθεί από τις πολυεθνικές εταιρείες, οι οποίες προσφέροντας αξιοσέβαστα οικονομικά ανταλλάγματα μπορούν και έχουν στην υπηρεσία τους τα πιο φωτεινά πνεύματα. Οι Πτολεμαίοι και οι Μέδικοι ανήκουν οριστικά στο παρελθόν.

Όταν η έρευνα πέρασε από τις ακαδημίες στα πανεπιστήμια, οι καθηγητές απέκτησαν κάποια αυτονομία, η οποία όμως συχνά δοκιμάστηκε πάνω στο αμόνι της πολιτικής. Η δίνη του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου θα γεννήσει καθεστώτα τα οποία θα θελήσουν να υποτάξουν την διανόηση. Ο οποιουδήποτε χρώματος ολοκληρωτισμός απαιτούσε έμπρακτη πίστη και υπακοή. Κάθε παρέκκλιση από τους κανόνες του ισοδυναμούσε με θάνατο ή στην ευνοϊκότερη των περιπτώσεων με απόλυση. Κάποιοι λύγισαν, κάποιοι αντιστάθηκαν, κάποιοι δεν προσκύνησαν, κάποιοι αρνήθηκαν να ορκισθούν, και κάποιοι έσπευσαν να επωφεληθούν παίζοντας το παιχνίδι της εξουσίας. Έτσι γράφεται πάντα η Ιστορία.


Παρουσίαση του βιβλίου από τον Άλκη Γαλδαδά (Βήμα 2010)


  "ΥΠΑΡΧΟΥΝ φασιστικά Μαθηματικά; Ναι, μας λέει η συγγραφέας του βιβλίου και αναφέρει το παράδειγμα του ιταλού μαθηματικού Ρicone που δηλώνει με υπερηφάνεια το 1927 με τον Μουσολίνι στο τιμόνι της χώρας ότι αποτελεί παράδειγμα «φασίστα μαθηματικού» και ονομάζει την έρευνα στο δικό του χώρο «Φασιστικά Μαθηματικά» γιατί «συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της παραγωγικότητας του έθνους καθώς και στην ανάπτυξη της πολεμικής μηχανής». Δεν είναι η μόνη στιγμή που τα Μαθηματικά συνδέονται με την πολιτική και αυτό γίνεται εντελώς σαφές μέσα από τις σελίδες του ογκώδους αυτού βιβλίου που παρουσιάζει σε δεκαέξι ενότητες, από τη δολοφονία της Υπατίας το 415 μ.Χ. ως το 1938, όταν αποσύρεται ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή από τα γερμανικά πανεπιστήμια, πλήθος παραδειγμάτων. Ενδιάμεσα ο αναγνώστης θα συναντήσει τον Ομάρ Καγιάμ, τον Λάιμπνιτζ, τον Οϊλερ, τον Κοσί, τον Μπολτζάνο, τον Γιεγκόροφ, τον Λουζίν και πολλούς άλλους. Κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι ότι κακώς νομίζουμε πως η επιστήμη των Μαθηματικών βρίσκεται μακριά από κάθε μορφή εξουσίας και κατά τη συγγραφέα: «οι διάκονοι αυτής της επιστήμης ήταν σχεδόν πάντα κοντά στους άρχοντες και τους υπηρετούσαν πιστά ως φιλόσοφοι, γεωμέτρες, αστρονόμοι, μηχανικοί».

Το ότι το βιβλίο σταματάει στο 1938 δεν σημαίνει κατ΄ ανάγκην και ότι σταμάτησε η συνδιαλλαγή των ορθολογιστών επιστημόνων με την ανορθολογική εξουσία. Στο διάστημα πάντως των 1.500 ετών που καλύπτει, δίνει άφθονα στοιχεία για τον τρόπο που κατάφεραν (ή δεν κατάφεραν μερικές φορές) οι μαθηματικοί να συνδιαλλαγούν με την εξουσία. Αν και έχει κάνει σπουδές Μαθηματικών, η συγγραφέας αποφεύγει κάθε εμβάθυνση στο μαθηματικό κομμάτι της προσφοράς των «ηρώων» που παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου, ίσως για να μη διώξει τους αναγνώστες που δεν αισθάνονται καλά με τα Μαθηματικά. Το ότι έχει βραβευτεί το βιβλίο από την Ακαδημία Αθηνών, κατά τη γνώμη μου, ούτε προσθέτει ούτε αφαιρεί τίποτε για τον επίδοξο αναγνώστη, πιο πολύ πρέπει να μετρήσει το ότι η 65 ετών σήμερα συγγραφέας, που είναι και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, συγκέντρωσε μετά από έρευνα ετών όλες αυτές τις περιπτώσεις και τις συμπεριφορές των Μαθηματικών μέσα στους αιώνες σε ένα χρήσιμο βιβλίο. Και εκεί υπάρχει ένας πλούτος στοιχείων στις επτακόσιες και περισσότερες σελίδες του, ιδιαίτερα στις σημειώσεις, που δείχνει ότι η συγγραφέας έχει συλλέξει με πολλή επιμονή τα στοιχεία της. Η μέτρια σελιδοποίηση και κάποιες τυπογραφικές αβλεψίες, όπου υπάρχουν, δεν καταφέρνουν, ευτυχώς, να αλλοιώσουν το τελικό αποτέλεσμα και τη χρησιμότητα του βιβλίου. Ενός βιβλίου που συνιστάται εκτός των άλλων και σε όσους εκπαιδευτικούς θα ήθελαν να διανθίσουν τις παραδόσεις τους και με μια παρουσίαση του περίγυρου του σχετικού με κάποια κεφάλαια των Μαθηματικών. "

Κεφάλαιο: "Μαθηματικά και Γ Ράιχ"


Το 1933 ο πιστός υπηρέτης του ναζιστικού καθεστώτος E.A. Weiss, μαθητής του ονομαστού γεωμέτρη E. Study (1862-1930) και τιμημένος με τον "αργυρό σταυρό" για ηρωικές πράξεις στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, συνέγραψε ένα φυλλάδιο με τον τίτλο "τι μας χρησιμεύουν τα μαθηματικά;" Σε αυτό αναφέρεται ότι:

1. Η καλλιέργεια και εκπαίδευση στα μαθηματικά οδηγούν σε αξιοπρεπή δημόσια συμπεριφορά, στην ομιλία και στη γραφή. Τα μαθηματικά μας διδάσκουν την επικοινωνία σε λιτή, σύντομη, φανερή μορφή, ώστε ο ακροατής ή ο αναγνώστης μας να μην έχει καμιά αμφιβολία γι’ αυτό που του λέμε ή του γράφουμε.

2. Μας διδάσκουν επίσης (σ.σ. τα μαθηματικά) την καλλιέργεια και την πειθαρχία. Δηλαδή, να μπορεί κανείς αμέσως να αναγνωρίσει αν κάτι είναι λάθος και έτσι, σαν καλός στρατιώτης, να διαφυλάσσει την ψυχρή λογική και την προφανή δύναμη για κρίση από κάθε αυθορμητισμό.

3. Μας διδάσκουν την καλλιέργεια και την εκπαίδευση στη σιωπή, δηλαδή να μαθαίνουμε να παραμένουμε σιωπηλοί, να μη λέμε ανοησίες, να μη φλυαρούμε για πράγματα που δεν γνωρίζουμε, για βιβλία τα οποία δεν έχουμε διαβάσει, για ανθρώπους που δεν έχουμε δει.

4. Υπεράνω όλων τα μαθηματικά καλλιεργούν την συντροφικότητα, αφού είναι η μόνη επιστήμη όπου ο δάσκαλος και ο μαθητής από την αρχή βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Μπορεί μεν ο δάσκαλος να είναι ο οδηγός, όμως μόνο όταν βαδίζει χέρι με χέρι με τον μαθητή μπορούν και οι δυο μαζί να προχωρήσουν. 

Σημείωση: Διαβάζοντας τα παραπάνω υπάρχει η πιθανότητα να βρούμε σημεία που δε φαίνονται και τόσο παράλογα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι ο ολοκληρωτισμός και ο ναζισμός δε διαιρείται σε σημεία, αλλά είναι απλά ολοκληρωτικός!  

Το βιβλίο "Εξουσία και Μαθηματικά" τιμήθηκε το 2009 με το βραβείο Ακαδημίας Αθηνών. 
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα Χριστίνα Φίλη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...